HOẠ SĨ VĂN THAO

sINH NĂM 1946

QUÊ : LIÊN MINH - VỤ BẢN

ĐÚC THÉP ( tranh sơn dầu của VĂN THAO)

Văn Thao viết:

Viết tin bài, viết phóng sự rồi vẽ tranh tuyên truyền cho các đài báo địa phương tên tuổi tôi nổi dần được cả làng công nhân Gang Thép biết đến. Sau sự kiện bức tranh sơn dầu “Đúc trục cán thép” của tôi trong trại sáng tác tranh năm 1978 được đánh giá xuất sắc.

Tôi được thứ trưởng bộ cơ khí luyện kim kiêm tổng giám đóc công ty Gang Thép Thái Nguyên Hoàng Bình khích lệ cho người tìm tôi mời gặp riêng ông để hỏi thăm về hoàn cảnh ra đời của bức tranh. Biết tôi đã có vợ đang làm việc ở nơi khác ông động viên và ra quyết định ngay lập tức để vợ tôi được chuyển về làm việc tại nhà máy Luyện Thép ( vợ tôi lúc đó đang là công nhân nấu ăn tại công ty xây dựng nhà ở Bắc Thái).

 Những chuyển động của tôi đã lọt vào tầm ngắm của Nguyễn Đức Thiện từ lúc nào không biết? Nhưng tôi nhớ và hồi hộp đến rơi tim khi có tin nói Nguyễn Đức Thiện được tổng giám đốc Hoàng Bình giao nhiệm vụ viết lời bình và tổ chức thực hiện bộ phim tài liệu “Sức lửa 20 năm ” nhân kỷ niệm lần thứ 20 Khu Gang thép ra mẻ gang đầu ( 29- 11- 1963- 29- 11- 1983) mà tôi được chọn là một trong những nhân chứng sống.

Gang Thép Thái Nguyên cũng thăng trầm như chính cuộc đời của con người vậy: hết chiến tranh tàn phá bằng B52 của đế quốc Mỹ năm 72 rồi lại đến vụ cắt viện trợ rút chuyên gia của ông bạn Trung Quốc và chiến tranh biên giới. Gang Thép lúc đó quyết không chịu ngồi im khi đất nước đang cần thép để xây dựng và kiến thiết sau chiến tranh. Nhưng ác một nỗi anh bạn Trung quốc rút ! không đúc được trục cán thép thì Gang Thép sẽ không có thép cán! Tổng giám đốc Hoàng Bình và tập thể kỹ sư công nhân khu Gang Thép đã tự mày mò nghiên cứu chế tạo đúc thành công trục cán thép- mở ra tương lai mới cho việc sản xuất hàng loạt các loại thép hình phục vụ xây dựng. Vậy là trong cái khó lại ló cái khôn!

Nhân kỷ niệm 20 năm truyền thống khu Gang Thép Thái Nguyên, như được khích lệ sự kiện to lớn này Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã cho Gang Thép chuyến máy bay trực thăng để đoàn làm phim quay phim từ trên cao xuống toàn cảnh khu Gang Thép thực hiện cuốn phim tài liệu “Sức lửa 20 năm”. Phim được thực hiện bởi sự chỉ huy trực tiếp của Giám đốc Xưởng phim Tài Liệu – Khoa học trung ương, đạo diễn v à quay phim Võ Huế. Viết kịch bản và lời bình cho phim là nhà văn Nguyễn Đức Thiện.

Hồi đó anh Nguyễn Đúc Thiện gần như gác hết mọi công việc ở đài truyền thanh sang nhà khách công ty ăn nằm với anh Quang Thịnh và anh Võ Huế. Khẩn trương tất bật và đầy lo âu nhưng rất đáng tự hào, các anh được coi như những chính khách đặc biệt được phục vụ ăn ngủ chu đáo và đi lại bằng ôtô riêng cho chiến dịch quay phim…

Vốn người nhỏ và gày, vụ làm phim này khiến Nguyễn Đức Thiện càng gày hơn và hốc hác vì thức đêm lo tiền kỳ, hậu kỳ vì anh được giao cho viết lời bình của phim nhưng lại là người nhà nên phải lo tất mọi việc từ ăn ở, đi lại rồi cả cái bệnh “ngứa” của nhà quay phim Võ Huế…

Một sáng đang viết khẩu hiệu và vẽ tranh cổ động nhà máy tôi được nhân viên văn phòng gọi lên gặp đạo diễn Quang Thịnh và Nguyễn Đức Thiện. Trong bộ bảo hộ lao động màu cỏ úa và chiếc mũ thép màu cam với dáng cao cao, gặp tôi anh Quang Thịnh nói : được đấy! Nom cậu thư sinh thế này mà làm công nhân à? Anh Thiện đỡ lời: “ tay này công nhân “hờ” thôi, học lái cầu trục lấy cái bằng rồi bỏ nghề chuyển sang làm họa sĩ rồi anh!

- Nghe nói cậu vừa có tác phẩm tranh màu dầu nào được Tổng giám đốc mê lắm phải không? anh Quang Thịnh hỏi?

- Đó mới là cái cần nói trong một cụm hình của sáng mai đó anh- Nguyễn Đức Thiện trả lời thay tôi.- bức “Đúc trục cán thép”Giải nhì sáng tác mỹ thuật Bắc Thái. Không có giả nhất, Giá trị không anh.

Về chuyện đúc trục cán thép, Nguyễn Đức Thiện viết một vở kịch ngắn “ Những viên quặng” dự Hội diễn Văn nghệ quần chúng Quân Khu 1 và đạt huy chương vàng. Nghe Nguyễn Đức Thiện nói, tôi thì hồi hộp! Không hiểu điều gì sẽ xảy ra đây? Sau cuộc gặp gỡ và dặn dò tại nhà khách công ty tôi chia tay các anh trở lại nhà máy.

8 giờ sáng hôm sau, đang vẽ tranh cổ động ở nhà máy tôi được gọi lên vận hành lái chiếc cầu trục bốc sắt thép phế để nạp vào lò. Từ bước đi qua các bậc cầu thang lên cabin cầu trục mà chân tôi như bị níu lại vì cảm động bởi lần đầu tiên trong đời được lên phim ! Phía dưới hất lên là ánh đèn quay phim chói chang lột tả gọn gàng từng gót giày tôi bước rồi sau đó tự tin và oai vệ hơn … Tôi vào cabin cầu trục đóng điện , báo chuông và từng bước vận hành như thật, các mẻ liệu được cẩu lên sàn lò nhịp nhàng.

Sau cảnh quay này 9 giờ sáng hôm sau nữa tôi được vào vai của một họa sỹ công nhân như chính cuộc đời tôi vậy: Trong vườn hoa cúc vàng rực lung linh dưới nắng sớm mùa thu sau nhà khách 5 tầng tôi và vai họa sỹ đang vẽ tranh, phía trước tôi là ao cá Bác Hồ rộng mênh mông. lúc này mọi cảnh quay đã được chuẩn bị xong, sau tiếng hô “bắt đầu” thì từ phía bên kia hồ nước 3 con ngan trắng rất khỏe đẹp được 3 người tung lên trời, cả 3 con ngan đẹp như đàn chim bay về phía xóm thợ đang nghi ngút khỏi chuẩn bị cho bữa cơm trưa- còn tôi đang hối hả những nét bút bay lượn trên giá vẽ dựng lên hình ảnh “đúc trục cán thép” hôm nào.

Từ sau lưng tôi Võ Huế ôm máy nhổm lên kêu to-tuyệt vời! Cảnh quay tuyệt vời. Niềm vui mãn nguyện trào lên trong ê kíp làm phim còn Nguyễn Đức Thiện thì reo lên: “Ô mấy con ngan trông xa như đàn chim thật!”

Bộ phim rồi cũng xong sau cả tháng vất vả. Đêm ấy tại bãi chiếu bóng Phúc lợi ngoài trời tôi cùng vợ tôi và con gái bé nhỏ Nguyễn Diễm Hằng hồi hộp chờ xem phim.

Trong vô số những cảnh quay ấn tượng từ mẻ gang đầu tiên năm 1963, cảnh đón Bác Hồ về thăm khu Gang Thép cho đến cảnh tàn phá của máy bay mỹ trong chiến tranh, rồi những hình ảnh khẩn trương xây dựng lại nhà máy để khôI phục sản xuất gang thép sau chiến tranh…đến hình ảnh của mẻ thép đầu tiên từ lò bằng số 1 rực rỡ ra lò…tới một lời bình rất ấn tượng của nhà văn Nguyễn Đức Thiện: “Khu Gang Thép Thái Nguyên, cái nôi đầu tiên của ngành công nghiệp luyện kim Việt Nam có lúc tưởng chừng như chết hẳn! Nhưng không! trong khó khăn họ vẫn vượt lên, nơi đây vẫn có người họa sỹ công nhân vẽ tranh trong vườn hoa đầy nắng và đàn chim nhớ tổ vẫn bay về tổ!”. Trong tôi trào dâng một cảm xúc khó tả, còn quanh tôi cả khán phòng ồn lên những tiếng bình luận:

- Ồ, Văn Thao đấy!